سدسازی، محیط زیست و توسعه پایدار ...

نادرستی شیوه تحلیل سدها، بیش برآورد فایده ها، كم برآورد هزینه ها، بی توجهی به دوره ساخت واقعی سدها (كه غالباً بسیار طولانی تر از برنامه اولیه به بهره برداری می رسند) و بی توجهی به هزینه فرصت از دیگر اشتباهات رایج در توجیه سدسازی است. تامین مالی طرح های سدسازی از طریق مشاركت بخش خصوصی تقریباً یك استثنا است و همین خود آزمون مهمی در عدم توجیه اقتصادی طرح های سدسازی و نارسایی تحلیل های اقتصادی انجام شده از سوی مشاوران و پیمانكاران سدساز به شمار می رود.
    
    
كاهش مصرف به كمك ابزارهای اقتصادی و در راستای تخصیص موثر منابع، به ویژه در شهرها از مهم ترین گام ها در مدیریت پایدار بخش آب است. ما پیاپی اراضی زراعی و باغات كرج و شهریار، سپس جاجرود و طالقان را از حقابه كشاورزی محروم كردیم تا در تهران به نامناسب ترین شیوه، با یارانه كلان (به سود اقشار پردرآمد و پرمصرف) آب را در دسترس مصرف كنندگانی قرار دهیم كه در سایه ارزانی، روش مصرف صرفه جویانه گذشتگان خود را فراموش كرده اند. اخیراً نیز ساخت سد دیگری در منجیل رودبار برای برداشت از حقابه شالیزارهای پایین دست برای تهران مطرح شده است و نیز چندین خط لوله دیگر برای برداشت ته مانده حقابه تخصیص یافته به كرج و شهریار در دست بررسی و اجرا داریم بی آنكه بیندیشیم كه به جای این همه راهكار مدیریت ناكارآمد عرضه با رویكرد سازه یی، كافی است راهكارهای مدیریت تقاضا در راستای كاهش مصرف بی رویه را به كار گیریم. كاهش مصرف و تلفات آب چه در كلانشهرها و چه در آبیاری، به ذخیره مقدار بسیار زیادی آب می انجامد كه نیاز به سدها را از میان می برد.
    
    
ذخیره برق با به كارگیری مدیریت تقاضا، تولید نگاوات نامیده می شود كه به جای تولید مگاوات می تواند پاسخگوی نیازها باشد و با نصب لامپ های كم مصرف و اشاعه فرهنگ صرفه جویی به خوبی امكان پذیر است. مك كالی می نویسد: «كاربرد روش های تجدیدپذیر تولید انرژی مانند نیروگاه های خورشیدی در آینده نزدیك، به خط تولید ارزان و اقتصادی بدل خواهد شد. تا آن زمان كاربرد نیروگاه های گازی با تخصیص موثر منابع همسوتر، ارزان تر و تولید گازهای گلخانه یی آنها از سدها كمتر و زمان ساخت آنها كمتر از برقابی ها است.» (5/1 سال در برابر 10سال)
    
    
ایرانی پیشینه درخشانی در توسعه پایدار منابع آب دارد. قنات ها، آب بندان ها، بندها و سدهای كوچك در دست بهره برداری (بندبهمن) نشان می دهند كه گذشتگان ما در پی اندیشه ژرف و بررسی طولانی، دست به اجرا و تغییر محیط می زدند بی آنكه تعادل پایدار آن را برهم زنند. اما ما در پنج دهه گذشته تنها با تقلید از الگوهای نادرست بیگانه نزدیك به هزار سد را مطرح كرده ایم كه گذشته از برهم زدن تعادل محیط زیست، تخصیص ناموثر منابع را نیز بر كشور تحمیل كرده است. تلاش كنیم با هم اندیشی، روند مطالعات، تصمیم گیری و مدیریت بخش آب كشور را به مدیریت پایدار نزدیك كنیم.
منبع : روزنامه اعتماد